Ooit ben ik naar een toneeluitvoering van ‘Elementaire deeltjes’ van Michel Houellebecq geweest. In de pauze verliet het publiek de zaal. Er was daarbij sprake van filevorming. Iedereen ging aan het einde van de gang door dezelfde deur naar de foyer. De zijwand van de gang bestond echter geheel uit deuren en niemand was op het idee gekomen om de eerste deur te proberen. Ik duwde en hij ging natuurlijk gewoon open. Zie hier een nogal letterlijke illustratie van de mens als kuddedier. Allemaal sjokken we braaf achter elkaar aan, zo ook het Amsterdamse publiek bij een voorstelling van het provocerende ‘Elementaire deeltjes’.
Overigens was het een matige voorstelling, want de karakters waren plat geslagen. De ene hoofdrolspeler (Michel) overacteerde non-stop. Het was ‘teveel’ wat hij deed. De ander (Bruno) was slechts een perverseling, van de kwetsbaarheid van het personage bleef niets over. Wel lag er een goede bewerking van de tekst aan ten grondslag, waardoor het publiek via het stuk uitstekend in contact kon komen met het creatieve werk van de oorspronkelijke schrijver.
Terug naar de invloed van de kudde: Ik sluit met mijn verhaal aan bij het stuk van Ad Bergsma in de Volkskrant van 27 oktober, om vervolgens een koppeling te maken naar de stand in onderwijsland. Bergsma opent zijn stuk met een beschrijving van het meer duurzame gedrag van de Volkskrantlezer. Duidelijk wordt echter dat dit een tactiek is om mensen aan te sporen milieubewust gedrag te vertonen. Door te beweren dat volkskrantlezers zich meer duurzaam gedragen, spoort hij de lezer, die zich met die groep identificeert, zich hierbij aan te sluiten. Hierbij is een specificatie van de kenmerken van de groep wenselijk om het gevoel van verbondenheid te vergroten. Vandaar de categorie ‘Volkskrantlezer’. Ten grondslag hieraan ligt dat mensen het voorbeeld van anderen volgen, vooral wanneer zij zich met hen identificeren.
Op Wikipedia vinden we de banner “22,382 have donated”. Wanneer je nu op de site kijkt, zullen dit er veel meer zijn. Wikipedia heeft begrepen dat je mensen motiveert door ze het gevoel te geven dat ze ergens bij aansluiten, wanneer ze tot actie overgaan. Het mag geen wonder heten dat het op peer education gebouwde initiatief dit inziet. De macht van het collectief staat centraal voor het succes van deze internet-encyclopedie.
Het Wikipedia-leren
Op woensdag 31 oktober was ik als lid van de medezeggenschapsraad van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten aanwezig bij een conferentie over de toekomst van het HBO. De HBO-raad vroeg zijn studenten om hun mening. Deze mening werd dan ook enthousiast gegeven. Eerst luisterde ik een tijdje mee naar de sentimenten en redeneringen. Toen synthetiseerde ik eerder besproken zaken als “hoe voorkom je uitval?”, “wat te doen met de excellente student?”, “het belang van extracurriculaire activiteiten”, “behoefte aan meer en/of beter bestede contacturen” en “behoefte aan meer inspraak in de inhoud van het leren” tot de mogelijkhijd van peer education. Om aan te tonen dat de tijd hiervoor rijp is noemde ik Wikipedia als voorbeeld. Nog nooit is er zoveel en zo vrij kennis uitgewisseld tussen grote groepen mensen.
Wanneer we het model van deze peer education introduceren in het HBO creëren we mogelijkheden om aan bovengenoemde behoeften tegemoet te komen en de problemen die worden ervaren op te lossen. Studenten die de stof beter beheersen dan gemiddeld of zelfs op het niveau van docenten kunnen praten, moeten mede de inhoud van het onderwijs kunnen bepalen. Daarnaast kunnen zij hun eigen capaciteiten ontwikkelen door minder sterke studenten te begeleiden. Dit kan de uitval omlaag brengen en tegelijk het onderwijs voor de excellente student aantrekkelijker maken. Extracurriculaire activiteiten dragen dan binnen de muren van de opleiding bij aan de kwaliteit van het onderwijs. Tevens kom je tegemoet aan de behoefte aan extra begeleiding en meer contacturen zonder dure docenten aan te hoeven trekken.
